Quy tắc 'Bạn của 5' trong Soroban – Bí quyết cộng trừ nhanh
Bạn của 5 là quy tắc quan trọng nhất khi học Soroban. Hiểu được nó, con sẽ vượt qua rào cản lớn nhất của phép cộng trừ.
Khi con học Soroban, sẽ đến lúc gặp bài như 3 + 4. Có 3 hạt đất đang áp, muốn cộng 4 nhưng chỉ còn 1 hạt đất trống. Làm sao? Đây là lúc cần "Bạn của 5" – quy tắc quan trọng nhất trong Soroban.
Bạn của 5 là gì?
"Bạn của 5" là các cặp số cộng lại bằng 5:
| Số | Bạn của nó | Tổng |
|---|---|---|
| 1 | 4 | 1 + 4 = 5 |
| 2 | 3 | 2 + 3 = 5 |
| 3 | 2 | 3 + 2 = 5 |
| 4 | 1 | 4 + 1 = 5 |
Mẹo nhớ: 1-4, 2-3 là hai cặp bạn. Gộp lại bằng 5.
Khi nào dùng Bạn của 5?
Dùng khi muốn cộng/trừ mà không đủ hạt đất, nhưng vẫn trong phạm vi 0-9 của 1 cột.
Trường hợp CỘNG
Khi muốn cộng X mà không đủ hạt đất → Gạt hạt trời xuống (cộng 5), đồng thời bỏ bạn của X.
Công thức: +X = +5 - (5-X)
Trường hợp TRỪ
Khi muốn trừ X mà không đủ hạt đất để trừ → Gạt hạt trời lên (trừ 5), đồng thời cộng bạn của X.
Công thức: -X = -5 + (5-X)
Ví dụ cộng với Bạn của 5
Ví dụ: 3 + 4 = ?
Tình huống: Đang có 3 hạt đất áp thanh ngang. Muốn cộng 4, nhưng chỉ còn 1 hạt đất trống.
Cách làm:
- •Bạn của 4 là 1 (vì 4 + 1 = 5)
- •Gạt hạt trời xuống (cộng 5)
- •Đồng thời gạt 1 hạt đất xuống (trừ 1)
Kết quả: 3 + 5 - 1 = 7. Trên Soroban: hạt trời áp + 2 hạt đất áp = 5 + 2 = 7. ✓
Ví dụ: 2 + 3 = ?
Tình huống: Có 2 hạt đất, cần cộng 3, nhưng chỉ còn 2 hạt trống.
Cách làm:
- •Bạn của 3 là 2 (vì 3 + 2 = 5)
- •Gạt hạt trời xuống (cộng 5)
- •Đồng thời gạt 2 hạt đất xuống (trừ 2)
Kết quả: 2 + 5 - 2 = 5. Trên Soroban: chỉ có hạt trời áp = 5. ✓
Bảng cộng với Bạn của 5
| Phép tính | Bạn của số cộng | Động tác |
|---|---|---|
| 3 + 4 | Bạn của 4 = 1 | +5, -1 = Hạt trời xuống, 1 hạt đất xuống |
| 4 + 4 | Bạn của 4 = 1 | +5, -1 = Hạt trời xuống, 1 hạt đất xuống |
| 2 + 3 | Bạn của 3 = 2 | +5, -2 = Hạt trời xuống, 2 hạt đất xuống |
| 3 + 3 | Bạn của 3 = 2 | +5, -2 = Hạt trời xuống, 2 hạt đất xuống |
| 4 + 3 | Bạn của 3 = 2 | +5, -2 = Hạt trời xuống, 2 hạt đất xuống |
| 2 + 4 | Bạn của 4 = 1 | +5, -1 = Hạt trời xuống, 1 hạt đất xuống |
| 1 + 4 | Bạn của 4 = 1 | +5, -1 = Hạt trời xuống, 1 hạt đất xuống |
Ví dụ trừ với Bạn của 5
Ví dụ: 7 - 3 = ?
Tình huống: Đang có 5 + 2 = 7 (hạt trời + 2 hạt đất). Muốn trừ 3, nhưng chỉ có 2 hạt đất.
Cách làm:
- •Bạn của 3 là 2 (vì 3 + 2 = 5)
- •Gạt hạt trời lên (trừ 5)
- •Đồng thời gạt 2 hạt đất lên (cộng 2)
Kết quả: 7 - 5 + 2 = 4. Trên Soroban: 4 hạt đất áp = 4. ✓
Ví dụ: 6 - 4 = ?
Tình huống: Có 5 + 1 = 6. Muốn trừ 4, nhưng chỉ có 1 hạt đất.
Cách làm:
- •Bạn của 4 là 1
- •Gạt hạt trời lên (trừ 5)
- •Đồng thời gạt 1 hạt đất lên (cộng 1)
Kết quả: 6 - 5 + 1 = 2. Trên Soroban: 2 hạt đất = 2. ✓
Bảng trừ với Bạn của 5
| Phép tính | Bạn của số trừ | Động tác |
|---|---|---|
| 6 - 4 | Bạn của 4 = 1 | -5, +1 = Hạt trời lên, 1 hạt đất lên |
| 6 - 3 | Bạn của 3 = 2 | -5, +2 = Hạt trời lên, 2 hạt đất lên |
| 6 - 2 | Bạn của 2 = 3 | -5, +3 = Hạt trời lên, 3 hạt đất lên |
| 7 - 4 | Bạn của 4 = 1 | -5, +1 = Hạt trời lên, 1 hạt đất lên |
| 7 - 3 | Bạn của 3 = 2 | -5, +2 = Hạt trời lên, 2 hạt đất lên |
| 8 - 4 | Bạn của 4 = 1 | -5, +1 = Hạt trời lên, 1 hạt đất lên |
Mẹo nhớ nhanh
- •Cộng không đủ hạt đất: Mượn hạt trời (cộng 5), trả lại bạn (trừ bạn)
- •Trừ không đủ hạt đất: Trả hạt trời (trừ 5), lấy lại bạn (cộng bạn)
- •Thuộc 2 cặp: 1-4 và 2-3. Chỉ có 4 số cần nhớ!
Bạn của 5 là quy tắc khó nhất với trẻ mới học. Cho con luyện nhiều, đừng vội. Khi thành thạo quy tắc này, 70% khó khăn đã qua.
Mình cho con luyện Bạn của 5 trên Sorokid. App có chế độ luyện riêng quy tắc này, giúp con nhớ nhanh và đúng.
Sorokid có bài tập luyện Bạn của 5 với hình ảnh trực quan, giúp con hiểu tại sao cần mượn hạt trời và nhớ lâu.
Cho con luyện thử miễn phí 7 ngày