Quy tắc 'Bạn của 10' trong Soroban – Vượt qua giới hạn 1 cột
Bạn của 10 giúp con tính khi kết quả vượt quá 9. Đây là bước quan trọng để làm phép tính nhiều chữ số.
Khi con học 8 + 5, kết quả là 13 – vượt quá 9 của 1 cột. Lúc này cần "Bạn của 10" để chuyển 10 đơn vị thành 1 chục. Đây là quy tắc quan trọng thứ hai sau Bạn của 5.
Bạn của 10 là gì?
"Bạn của 10" là các cặp số cộng lại bằng 10:
| Số | Bạn của nó | Tổng |
|---|---|---|
| 1 | 9 | 1 + 9 = 10 |
| 2 | 8 | 2 + 8 = 10 |
| 3 | 7 | 3 + 7 = 10 |
| 4 | 6 | 4 + 6 = 10 |
| 5 | 5 | 5 + 5 = 10 |
| 6 | 4 | 6 + 4 = 10 |
| 7 | 3 | 7 + 3 = 10 |
| 8 | 2 | 8 + 2 = 10 |
| 9 | 1 | 9 + 1 = 10 |
Mẹo nhớ: 1-9, 2-8, 3-7, 4-6, 5-5. Tổng luôn bằng 10.
Khi nào dùng Bạn của 10?
Dùng khi kết quả phép cộng vượt quá 9 (cần sang hàng bên trái) hoặc phép trừ cần mượn từ hàng bên trái.
Trường hợp CỘNG (tổng > 9)
Khi cộng X mà tổng vượt quá 9:
- •Thêm 1 vào cột bên trái (hàng chục)
- •Trừ bạn của X ở cột hiện tại
Công thức: +X = +10 - (10-X) = +1 ở cột trái, -(10-X) ở cột hiện tại
Trường hợp TRỪ (cần mượn)
Khi trừ X mà cột hiện tại không đủ:
- •Bớt 1 từ cột bên trái (hàng chục)
- •Cộng bạn của X ở cột hiện tại
Công thức: -X = -10 + (10-X) = -1 ở cột trái, +(10-X) ở cột hiện tại
Ví dụ cộng với Bạn của 10
Ví dụ: 8 + 5 = ?
Tình huống: Cột đơn vị có 8. Cộng 5, kết quả = 13, vượt quá 9.
Cách làm:
- •Bạn của 5 (trong bộ 10) là 5 (vì 5 + 5 = 10)
- •Thêm 1 vào cột hàng chục (cột bên trái)
- •Trừ 5 ở cột đơn vị (gạt hạt trời lên)
Kết quả: Cột chục = 1, cột đơn vị = 8 - 5 = 3. Tổng = 13. ✓
Ví dụ: 7 + 6 = ?
Tình huống: Cột đơn vị có 7. Cộng 6, kết quả = 13.
Cách làm:
- •Bạn của 6 (trong bộ 10) là 4
- •Thêm 1 vào cột hàng chục
- •Trừ 4 ở cột đơn vị
Kết quả: Cột chục = 1, cột đơn vị = 7 - 4 = 3. Tổng = 13. ✓
Bảng cộng với Bạn của 10
| Phép tính | Bạn của số cộng | Động tác |
|---|---|---|
| 8 + 5 | Bạn của 5 = 5 | +1 cột trái, -5 cột hiện tại |
| 7 + 6 | Bạn của 6 = 4 | +1 cột trái, -4 cột hiện tại |
| 9 + 3 | Bạn của 3 = 7 | +1 cột trái, -7 cột hiện tại |
| 6 + 7 | Bạn của 7 = 3 | +1 cột trái, -3 cột hiện tại |
| 8 + 4 | Bạn của 4 = 6 | +1 cột trái, -6 cột hiện tại |
| 9 + 9 | Bạn của 9 = 1 | +1 cột trái, -1 cột hiện tại |
Ví dụ trừ với Bạn của 10
Ví dụ: 13 - 5 = ?
Tình huống: Cột chục = 1, cột đơn vị = 3. Muốn trừ 5, nhưng cột đơn vị chỉ có 3.
Cách làm:
- •Bạn của 5 = 5
- •Bớt 1 từ cột hàng chục (1 → 0)
- •Cộng 5 vào cột đơn vị (3 + 5 = 8)
Kết quả: Cột chục = 0, cột đơn vị = 8. Tổng = 8. ✓
Ví dụ: 32 - 7 = ?
Tình huống: Cột chục = 3, cột đơn vị = 2. Trừ 7, nhưng cột đơn vị chỉ có 2.
Cách làm:
- •Bạn của 7 = 3
- •Bớt 1 từ cột hàng chục (3 → 2)
- •Cộng 3 vào cột đơn vị (2 + 3 = 5)
Kết quả: Cột chục = 2, cột đơn vị = 5. Tổng = 25. ✓
Kết hợp Bạn của 5 và Bạn của 10
Có những phép tính cần dùng CẢ HAI quy tắc. Ví dụ: 8 + 7.
Đang có 8 (= 5 + 3 hạt đất). Cộng 7:
- •Tổng = 15, vượt quá 9 → dùng Bạn của 10
- •Bạn của 7 = 3 → +1 cột trái, -3 cột hiện tại
- •Nhưng cột hiện tại có 8, trừ 3 chỉ còn 5 (hạt trời)
Kết quả: Cột chục = 1, cột đơn vị = 5. Tổng = 15. ✓
Một số phép tính cần kết hợp Bạn của 5 VÀ Bạn của 10 trong 1 động tác. Điều này sẽ học ở bài thực hành nâng cao.
Mẹo nhớ nhanh
- •Thuộc các cặp: 1-9, 2-8, 3-7, 4-6, 5-5
- •Cộng vượt 9: Thêm 1 cột trái, trừ bạn cột hiện tại
- •Trừ không đủ: Bớt 1 cột trái, cộng bạn cột hiện tại
Bạn của 10 phức tạp hơn Bạn của 5 vì liên quan đến 2 cột. Cho con luyện từ từ, mỗi ngày vài bài. Đừng ép con học nhanh.
Mình cho con luyện Bạn của 10 trên Sorokid. App hiển thị rõ 2 cột, con thấy được sự thay đổi ở cả hàng chục và hàng đơn vị.
Sorokid có bài tập luyện Bạn của 10 với hình ảnh 2 cột rõ ràng, giúp con hiểu cách 'nhớ' sang hàng bên trái.
Cho con luyện thử miễn phí 7 ngày