Phép trừ có mượn trên Soroban – Thực hành chi tiết
Phép trừ có mượn ngược lại với cộng có nhớ. Khi cột hiện tại không đủ trừ, cần mượn từ cột bên trái.
Nếu cộng có nhớ là "thêm 1 cột trái, trừ bạn", thì trừ có mượn là "bớt 1 cột trái, cộng bạn". Hiểu ngược lại, con sẽ làm được phép trừ.
Quy trình trừ trên Soroban
Khi gặp phép trừ, con cần xác định:
- •Bước 1: Có đủ hạt để trừ trực tiếp không?
- •Nếu đủ: Gạt hạt xuống (trừ đơn giản)
- •Nếu thiếu hạt đất nhưng có hạt trời: Dùng Bạn của 5 (trừ)
- •Nếu cột hiện tại không đủ: Dùng Bạn của 10 (mượn cột trái)
Ví dụ 1: 52 - 27 = ?
Bước 1: Biểu diễn 52
- •Cột chục: 5 (hạt trời)
- •Cột đơn vị: 2 (2 hạt đất)
Bước 2: Trừ 27 (từ trái sang phải)
- •Trừ 2 ở hàng chục: 5 - 2 = 3. Đang có hạt trời (5), trừ 2 không đủ hạt đất. → Dùng Bạn của 5 (trừ): -5 +3. Gạt hạt trời lên, thêm 3 hạt đất. Kết quả: 3 hạt đất.
- •Trừ 7 ở hàng đơn vị: 2 - 7 = âm. Không đủ! → Dùng Bạn của 10 (mượn): -1 cột trái, +3 cột hiện tại.
Xử lý hàng đơn vị:
- •Bớt 1 từ hàng chục: 3 - 1 = 2
- •Cộng 3 vào hàng đơn vị: 2 + 3 = 5
Kết quả: Hàng chục = 2, hàng đơn vị = 5. Tổng = 25. ✓
Ví dụ 2: 83 - 48 = ?
Bước 1: Biểu diễn 83
- •Cột chục: 8 (hạt trời + 3 hạt đất)
- •Cột đơn vị: 3 (3 hạt đất)
Bước 2: Trừ 48
- •Trừ 4 ở hàng chục: 8 - 4 = 4. Đang có 8 (= 5 + 3), trừ 4: có 3 hạt đất, trừ 4 không đủ. → Dùng Bạn của 5: -5 +1. Gạt hạt trời lên, thêm 1 hạt đất. Kết quả: 4 hạt đất.
- •Trừ 8 ở hàng đơn vị: 3 - 8 = âm. → Dùng Bạn của 10: -1 cột trái, +2 cột hiện tại.
Xử lý hàng đơn vị:
- •Bớt 1 từ hàng chục: 4 - 1 = 3
- •Cộng 2 vào hàng đơn vị: 3 + 2 = 5
Kết quả: Hàng chục = 3, hàng đơn vị = 5. Tổng = 35. ✓
Ví dụ 3: 400 - 156 = ?
Bước 1: Biểu diễn 400
- •Cột trăm: 4
- •Cột chục: 0
- •Cột đơn vị: 0
Bước 2: Trừ 156
- •Trừ 1 ở hàng trăm: 4 - 1 = 3. Trừ đơn giản. Kết quả: 3.
- •Trừ 5 ở hàng chục: 0 - 5 = âm. → Dùng Bạn của 10: -1 cột trái, +5 cột hiện tại. Hàng trăm: 3 - 1 = 2. Hàng chục: 0 + 5 = 5.
- •Trừ 6 ở hàng đơn vị: 0 - 6 = âm. → Dùng Bạn của 10: -1 cột trái, +4 cột hiện tại. Hàng chục: 5 - 1 = 4. Hàng đơn vị: 0 + 4 = 4.
Kết quả: Hàng trăm = 2, hàng chục = 4, hàng đơn vị = 4. Tổng = 244. ✓
Trường hợp đặc biệt: Mượn liên tiếp
Ví dụ: 300 - 5 = ?
- •Hàng đơn vị: 0 - 5 = âm. Cần mượn.
- •Hàng chục: 0, không có gì để mượn! Cần mượn tiếp từ hàng trăm.
Cách làm:
- •Bớt 1 từ hàng trăm: 3 - 1 = 2
- •Hàng chục nhận 10: 0 + 10 = 10. Nhưng 1 cột chỉ biểu diễn 0-9, nên: hàng chục = 10 - 1 = 9 (mượn tiếp cho đơn vị)
- •Hàng đơn vị: 0 + 10 - 5 = 5
Kết quả: 300 - 5 = 295. ✓
Mượn liên tiếp (qua nhiều cột 0) là trường hợp khó. Cần luyện riêng các bài như 100-1, 200-5, 1000-7.
Bài tập thực hành
Mức 1: Trừ đơn giản
15-7, 12-8, 14-6, 13-9, 11-5
Mức 2: Trừ 2 số 2 chữ số
42-18, 63-27, 81-35, 54-29, 72-48
Mức 3: Trừ với số có nhiều số 0
100-23, 200-56, 300-78, 500-123, 1000-456
So sánh cộng có nhớ và trừ có mượn
| Cộng có nhớ | Trừ có mượn | |
|---|---|---|
| Khi nào dùng | Tổng > 9 | Không đủ để trừ |
| Cột bên trái | +1 (thêm) | -1 (bớt) |
| Cột hiện tại | - Bạn của số cộng | + Bạn của số trừ |
| Ví dụ | 7+6: +1 trái, -4 hiện tại | 13-6: -1 trái, +4 hiện tại |
Trừ có mượn ngược hoàn toàn với cộng có nhớ. Nếu con đã vững cộng, học trừ sẽ dễ hơn nhiều.
Mình cho con luyện trừ có mượn trên Sorokid. App có chế độ luyện riêng phép trừ, giúp con không nhầm với cộng.
Sorokid có bài tập trừ từ cơ bản đến nâng cao, với gợi ý từng bước khi con gặp khó.
Cho con luyện thử