Con trai và con gái học toán khác nhau không? – Sự thật khoa học đập tan định kiến

Nghiên cứu khoa học nói gì về giới tính và khả năng toán học?

Mình dành nhiều thời gian đọc các nghiên cứu về chủ đề này. Kết quả khiến mình bất ngờ – và cũng nhẹ nhõm.

Không có khác biệt về khả năng toán học bẩm sinh

Nghiên cứu quy mô lớn của Giáo sư Janet Hyde (Đại học Wisconsin) phân tích dữ liệu từ 7 triệu học sinh Mỹ cho thấy: KHÔNG CÓ sự khác biệt đáng kể về khả năng toán học giữa con trai và con gái ở bậc tiểu học và trung học cơ sở.

Một nghiên cứu khác của MIT năm 2019 quét não hàng trăm trẻ từ 3-10 tuổi khi làm toán. Kết quả: não bộ của bé trai và bé gái hoạt động GIỐNG HỆT NHAU khi xử lý các bài toán.

Vậy tại sao vẫn có gap (khoảng cách) trong thực tế?

Nếu não bộ như nhau, tại sao trong nhiều bài kiểm tra, con trai thường điểm cao hơn? Nghiên cứu chỉ ra 3 nguyên nhân chính – và TẤT CẢ đều đến từ môi trường, không phải sinh học:

• •Định kiến từ xã hội: Khi con gái được nói 'con gái không giỏi toán', con sẽ tin và hành xử theo
• •Kỳ vọng của cha mẹ/thầy cô: Cha mẹ có xu hướng cho con trai chơi đồ chơi phát triển tư duy không gian nhiều hơn
• •Thiếu hình mẫu: Con gái ít thấy hình ảnh phụ nữ giỏi toán, khoa học → nghĩ đó không phải 'của mình'

Hiệu ứng 'Stereotype Threat' – Kẻ thù vô hình của con gái

Đây là khái niệm mình học được và thấy 'sốc'. Stereotype Threat (Mối đe dọa từ định kiến) là hiện tượng: khi một người biết mình thuộc nhóm bị định kiến là 'kém' ở lĩnh vực nào đó, họ sẽ THỰC SỰ làm kém hơn – dù khả năng thực tế không hề kém.

Thí nghiệm nổi tiếng

Các nhà nghiên cứu cho 2 nhóm nữ sinh làm bài kiểm tra toán giống hệt nhau:

• •Nhóm A: Được nói trước rằng 'bài kiểm tra này con trai thường làm tốt hơn'
• •Nhóm B: Không được nói gì đặc biệt

Kết quả: Nhóm A điểm thấp hơn Nhóm B đáng kể. Cùng một bài, cùng một người, chỉ vì bị 'nhắc' về định kiến mà làm kém hơn!

Định kiến ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Trẻ con như tờ giấy trắng. Chúng không sinh ra với suy nghĩ 'mình là con gái nên dốt toán'. Suy nghĩ đó được TRUYỀN vào qua:

• •Lời nói của cha mẹ: 'Con gái không cần giỏi toán'
• •Thái độ của thầy cô: Gọi con trai trả lời toán nhiều hơn
• •Phim ảnh, truyện: Nhân vật nữ giỏi toán/khoa học rất hiếm
• •Đồ chơi: Con gái được mua búp bê, con trai được mua Lego/đồ xếp hình
• •So sánh: 'Bạn A (con trai) giỏi toán thế, sao con (gái) lại không?'

Câu chuyện thực tế: Hai con gái của mình học toán

Sau khi tìm hiểu, mình quyết tâm: sẽ không để định kiến giới hạn con mình.

Bé lớn (9 tuổi) – Từng sợ toán, giờ tự tin

Con gái lớn của mình từng nói: 'Mẹ ơi, con là con gái mà, con không cần giỏi toán đâu.' Mình hỏi: 'Ai nói với con vậy?' Con nói: 'Cô trong lớp bảo con trai nhanh hơn, con gái cẩn thận hơn.'

Mình không trách cô giáo. Có thể cô nói với ý tốt. Nhưng con mình đã hiểu thành: 'con gái = chậm toán'.

Mình bắt đầu thay đổi cách nói chuyện với con:

• •Kể cho con nghe về Maryam Mirzakhani – nhà toán học nữ đầu tiên đoạt giải Fields (như 'Nobel toán học')
• •Cho con xem video về các nữ kỹ sư NASA
• •Khen con mỗi khi con cố gắng làm toán, bất kể đúng sai
• •Cho con học Sorokid – app không phân biệt giới, ai cũng có thể giỏi

Sau 6 tháng, con nói: 'Mẹ ơi, con thấy toán hay lắm. Con muốn làm kỹ sư xây cầu!' Mình suýt khóc.

Bé nhỏ (6 tuổi) – Chưa biết định kiến là gì

Con thứ hai may mắn hơn. Mình nuôi dạy con từ đầu với tư duy: không có chuyện 'của con trai' hay 'của con gái'. Con chơi Lego, chơi búp bê, học vẽ, học toán – tất cả như nhau.

Bây giờ con 6 tuổi, đang học lớp 1. Con rất thích toán. Con nói: 'Toán vui lắm mẹ ơi!' Không có khái niệm 'con gái không giỏi toán' trong đầu con.

5 cách giúp con gái tự tin với toán – Mình đã làm

1. Không bao giờ nói 'con gái không cần giỏi toán'

Câu này tưởng vô hại nhưng cực kỳ tai hại. Nó ngầm nói với con rằng: 'Con không cần cố gắng vì con là con gái.' Thay vào đó, hãy nói: 'Con có thể giỏi bất cứ thứ gì con muốn, nếu con chăm chỉ.'

2. Cho con thấy hình mẫu phụ nữ giỏi toán

Con cần 'thấy' được những phụ nữ thành công trong toán học, khoa học. Khi con thấy 'người như mình' làm được, con sẽ tin mình cũng có thể.

• •Katherine Johnson – nhà toán học NASA, tính đường bay cho phi thuyền lên Mặt trăng
• •Maryam Mirzakhani – nữ giải Fields đầu tiên (người Iran)
• •Tu Youyou – nhà khoa học nữ Trung Quốc, Nobel Y học
• •Ngô Bảo Châu – tuy là nam nhưng có thể kể về nhiều nữ sinh giỏi toán trong đội tuyển Việt Nam

3. Khen nỗ lực, không chỉ khen 'giỏi'

Nghiên cứu của Carol Dweck (Stanford) cho thấy: trẻ được khen 'con cố gắng tốt lắm' sẽ dám thử thách hơn trẻ được khen 'con giỏi quá'. Vì nếu được khen 'giỏi', con sẽ sợ sai (vì sợ không còn được coi là 'giỏi').

Với con gái, điều này càng quan trọng. Con gái thường được dạy phải 'ngoan', 'đúng', nên dễ sợ sai hơn con trai. Hãy khen con dám thử, dám sai, dám học từ sai lầm.

4. Không so sánh con gái với con trai

"Sao bạn A (con trai) tính nhanh thế, con (gái) chậm vậy?" – Câu này là con dao vô hình. Nó nhắc con rằng con đang bị so sánh VÌ là con gái. Chỉ so sánh con với chính con ngày hôm qua.

5. Cho con tiếp xúc với toán một cách vui vẻ

Nếu trải nghiệm đầu tiên với toán là khó khăn, bị la mắng, con sẽ ghét toán. Cho con học qua game, app, trò chơi. Sorokid là một ví dụ – con học toán nhưng cảm giác như đang chơi.

Điều gì xảy ra ở các nước không có định kiến giới?

Đây là phần mình thấy thú vị nhất. Ở những nước mà định kiến giới trong giáo dục thấp (như các nước Bắc Âu, Iceland), khoảng cách điểm toán giữa nam và nữ gần như KHÔNG CÓ.

Thậm chí ở một số nước, con gái còn điểm toán CAO HƠN con trai! Điều này chứng minh: khoảng cách không đến từ sinh học, mà đến từ XÃ HỘI.

Kết luận: Thay đổi bắt đầu từ chúng ta

Mình viết bài này không phải để 'chứng minh' con gái giỏi hơn con trai. Mình viết để nói một điều đơn giản: Con trai hay con gái đều có tiềm năng như nhau. Khác biệt (nếu có) đến từ cách chúng ta nuôi dạy, kỳ vọng, và những định kiến mà chúng ta vô tình truyền cho con.

Nếu bạn có con gái, hãy cho con cơ hội. Đừng để những câu nói như 'con gái không cần giỏi toán' giới hạn tương lai của con. Con gái bạn có thể trở thành kỹ sư, bác sĩ, nhà khoa học, nhà toán học – bất cứ điều gì con muốn.